شد « 1 » . طبقات نجبا رفته‌رفته در ساير طبقات توده فرورفته ، محو گرديدند ، و صفاتى ، كه موجب امتياز آنان بود ، ضعيف شد تسلط ايرانيان بر آسياى غربى مبنى بر سابقه سياسى بود ، كه قرون‌هاى متمادى طبقه اشراف و روحانيان زردشتى داشتند ، و همين سابقه سياسى و روح بزرگ‌منشى ايرانيان قديم بود ، كه بنيان دولت بنى عباس شد . پاكترين نمونه اين اوصاف در دودمان برامكه جلوه كرد . دولتهاى نخستينى ، كه پس از ضعف عباسيان در كشور ايران برپاى خاستند ، همه بناى قدرت خويش را بر پاره‌هاى سوابق قديم نهادند ، و دوره درخشان سامانيان ، كه نخستين جلوه روح ايرانى بعد از اسلام بشمار است ، در واقع انعكاسى از عظمت ساسانى است در اين وقت ، اگرچه قسمت اعظم طبقه عاليه نجباى ايران از ميان رفته بود ، دهقانان ، كه بمنزله تنهء درخت اجتماعى محسوب ميشدند ، هنوز برجاى بودند . اين صنف از مردم ايران يادگارهاى باستان و سابقه‌هاى پرافتخار قديم را ، در قلوب خود مشتعل و تازه نگاه ميداشتند .

--> ( 1 ) - البته ، بطورى كه بارتولد ( مجله آشور Zeitschritt Fur Assyriologie شناسى ج 26 ، ص 252 و ما بعد ) گويد اهميت تدريجى شهرهاى بزرگ حتى در عهد ساسانيان هم موجب انحطاط طبقه نجبا شده بود . متأسفانه اطلاعات ما راجع بحوادث و تغييرات اقتصادى و اجتماعى در قرون اخير دولت ساسانى بسيار قليل است . از اين‌رو كوششى ، كه براى بنيان كيفيت سقوط ناگهانى آن دولت كرده‌ايم ، بسيار ناقص است . يقين داريم ، كه بعضى اسباب مهمه و عناصر عمده اين تحولات از چشم ما نهان مانده است .